Sut ddechreuodd y cyfan…

Cafodd Undeb Cymru a’r Byd, neu Undeb y Cymru ar Wasgar fel roedd yn arfer cael ei adnabod, ei sefydlu ym 1948 gan ein Llywydd Anrhydeddus, T. Elwyn Griffiths o Sir Gaerfyrddin. Yn ystod ei gyfnod gyda’r llu awyr yng Nghairo ym 1943, cafodd ei ysbrydoli i sefydlu cymdeithas a oedd yn galluogi milwyr Cymru i gadw cysylltiad gyda Chymru.

Darganfyddodd T. Elwyn Griffiths bod gan filwyr yr Alban gyrff a chylchgrawn a oedd eisioes yn helpu milwyr o’r Alban i gadw cysylltiad gydag adref, ac roedd yn benderfynnol o ddarparu’r un math o wasanaeth i filwyr Cymru.

Roedd cefnogaeth gref i’w fenter, ac yn dilyn llawer o waith caled, cyhoeddwyd rhifyn cyntaf cylchgrawn ‘Seren y Dwyrain’. Cafodd ei ddosbarthu’n eang o amgylch y milwyr yn y Dwyrain Canol.

Wedi iddo ddychwelyd adref i Gymru ar ol y Rhyfel, roedd T.Elwyn Griffiths yn awyddus i sefydlu cymdeithas swyddogol. Cafodd Undeb y Cymry ar Wasgar ei lansio yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhen y Bont ar Ogwr ym 1948, roedd ganddynt uned arbennig i groesawu’r Cymry o bob cwr o’r byd i’r brifwyl, hyd at 400 o ymwelwyr blynyddol!

Datblygodd y cylchgrawn ochr yn ochr â’r gymdeithas, gan ffocysu ar gysylltu yr holl Gymry oedd yn byw ar hyd a lled y byd. Newidiodd enw y cylchgrawn i ‘Yr Enfys’. Parhaodd T.Elwyn Griffiths yn rhan greiddiol o waith y pwyllgor a’r cylchgrawn am dros 40 o flynyddoedd a derbyniodd MA gan Brifysgol Cymru a medal o America am ei gyfraniad.

Cymru, 2018
Lle ‘rydym ni heddiw...

Cadeirydd presennol y Pwyllgor yw Gerallt Hughes a’r Is Gadeirydd yw Mary Price. Yr Ysgrifennydd presennol yw Nelian Richards. Mae’r Pwyllgor hefyd yn ethol Arweinydd Rhyngwladol, a’r unigolyn presennol yw Iori Roberts o Norwy. O ganlyniad i’n haelodau ac arian rhodd, mae’r gymdeithas hefyd yn cyflogi tri aelod o staff rhan amser; Nia Davies-Jones fel Golygydd Yr Enfys a Heulwen Davies a Kathryn Colling a gafodd eu penodi yn ystod Marwth 2018, fel ein tim marchnata a’r we.

I ymuno â’r gymdeithas rhyngwladol ac i ddysgu mwy am y buddion i’n aelodau

Ger Y Parc,
Dolerw Park Drive,
Y Drenewydd/Newtown,
Powys
SY16 2BA

 

Tel: 01686 627410